Λαογραφία της Μάνης

Τα μοιρολόγια
Η πολιτιστική πορεία των κοινωνιών δε φαίνεται μόνο στα έργα των πνευματικών δημιουργιών αλλά και στα έργα του λαού. Τα Μανιάτικα μοιρολόγια θεωρούνται ότι αρμόζουν στον τύπο και το χαρακτήρα των γυναικών, αν και αυτό δεν είναι απόλυτο, γιατί σε εξαιρετικές περιπτώσεις και οι άνδρες έχουν συνθέσει μοιρολόγια. Εκφράζουν την ψυχοσύνθεση του λαού, που τα δημιούργησε και απεικονίζουν τον κόσμο των αξιών, που καλλιέργησαν οι άνθρωποι της. Πρόκειται για λαϊκά δημιουργήματα που είναι εμπνευσμένα από περιπέτειες προσώπων και οικογενειών και προέρχονται από στιγμές πόνου κατά τις οποίες δεν χωράει προσποίηση. Αποτελεί τη ρεαλιστική απεικόνιση τρομερών γεγονότων και πράξεων καθώς και παραγγελίες στο νεκρό να μεταφέρει μηνύματα στους προαπελθόντες νεκρούς, που θα συναντήσει στον Άδη. Οι μοιρολογίστρες είναι πάντα συγγενείς του νεκρού, ποτέ επαγγελματίες. Θεωρείται βαριά προσβολή και ιεροσυλία να πληρώσουν μια μοιρολογίστρα ή να ζητήσει εκείνη χρήματα. Τη γυναίκα που λέει "καλά μοιρολόγια" όλοι τη θαυμάζουν και την τιμούν. Αντίθετα, όταν μια γυναίκα δεν ξέρει να λέει καλά μοιρολόγια, θεωρείται πνευματικά κατώτερη ή ακοινώνητη. Το μοιρολόγημα του νεκρού συνεχίζεται μέχρι τη δύση του ηλίου. Όταν νυχτώσει, τα μοιρολόγια σταματούν, γιατί θεωρείται κακή τύχη (γρουσουζιά) αν συνεχιστούν κατά τη διάρκεια της νύχτας. 


Δικιωμός ή γδικιωμός
Η πολεμική ετοιμότητα και η αντρειοσύνη των Μανιατών αποτελούσε ευλογία και κατάρα ταυτόχρονα. Και τούτο γιατί στο παραμικρό παραστράτημα έξω από τον ασφυκτικό κλοιό των ηθών και των εθίμων της κοινωνίας της Μάνης, αυτή η ίδια γενναιότητα που πρόσφερε μεγάλες νίκες στον ελληνικό λαό, μεταμορφωνόταν σε σαράκι και προκαλούσε διχόνοια. Ο δικιωμός ή γδικιωμός ήταν για τους Μανιάτες ο άγραφος νόμος της αντεκδίκησης σε περίπτωση φόνου κάποιου συγγενή. Ένας τέτοιος φόνος θεωρείται ηθική ατίμωση, προσβολή της τιμής του Μανιάτη. Οι φόνοι των γυναικών δε θεωρούνταν προσβολή. Σε περίπτωση που κάποιος προσέβαλε θηλυκό μέλος της οικογένειας, τότε αυτή η κίνηση εκλαμβανόταν ως ταπεινωτική κίνηση και μεγάλη προσβολή για όλη την οικογένεια. Έπρεπε να ξεπλυθεί οπωσδήποτε με αίμα. Από όλα τα μέλη της οικογένειας που ευθυνόταν για την "ατίμωση", επιλέγεται συνήθως ο "κάλλιος", δηλαδή ο πιο γενναίος, που έχει και τα περισσότερα αρσενικά παιδιά και κατά συνέπεια ήταν και ο πιο κραταιός. Αυτός έπρεπε να φονευθεί για να αποκατασταθεί η τιμή της οικογένειας. Για να είναι "τίμια" η εκδίκηση έπρεπε να προηγηθεί φανερή προκήρυξη εχθροπραξιών. Αν κάποιος σκότωνε ή πυροβολούσε τον "εχθρό" του χωρίς προηγουμένως να έχει γίνει φανερή και ξεκάθαρη πρόκληση, αυτό θεωρούνταν "μεγάλη απιστία" και ο δράστης αλλά και ολόκληρη η οικογένεια του λογίζονταν για ανάξιοι.
Σύμφωνα με μια δοξασία, αν ο νεκρός δε "γδικιωθεί", η ψυχή του πλανιέται χωρίς να μπορεί να αναπαυθεί. Αξιοσημείωτη παρατήρηση αποτελεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με το μανιάτικο κώδικα τιμής, αυτός που σκοτώνει ύστερα από κηρυγμένη "εχθρότητα", δε θεωρείται εγκληματίας. Είναι εκτελεστικό όργανο της οικογένειας του. Σε περίπτωση που ο γιος δεν εκδικηθεί την προσβολή που έχει γίνει προς τον πατέρα του και κατ΄ επέκταση σε όλη την οικογένεια, θεωρείται ανάξιος συνεχιστής του ονόματος της φαμίλιας του, σβήνεται από τον κατάλογο των "φιλότιμων ανδρών" και πλήττει ανεπανόρθωτα την αξιοπρέπεια της γενιάς του. Γι αυτό άλλωστε έχει τόσο μεγάλη σημασία η γέννηση αρσενικού παιδιού και γενικότερα, όσο περισσότερα αρσενικά έχει μια οικογένεια τόσο ισχυρότερη θεωρείται. Και σήμερα ακόμα στη Μάνη η γέννηση αρσενικού παιδιού αποτελεί ιδιαίτερα ευτυχές γεγονός. 

Οι καταλήξεις των επιθέτων
Η κατάληξη -ακης των επιθέτων της Μάνης είναι φαινόμενο των δυσκολιών και του ψυχολογικού καταναγκασμού, που δέχονταν οι Μανιάτες από τις συχνές επιδρομές των Τούρκων, των οποίων η μοναδική επιδίωξη ήταν να τους υποτάξουν και να στερήσουν την ελευθερία τους. Η κατάληξη αυτή αποτελεί γραμματικό φαινόμενο, που προήλθε από τη σκληρή και απάνθρωπη καταδυνάστευση των Τούρκων και περιέχει την έννοια της ασημαντότητας, της καταφρόνησης, της αδυναμίας και του ανελέητου κατατρεγμού. Η προοδευτική μετατροπή της κατάληξης από
-ακης σε -ακος είναι δείγμα ελεύθερης ύπαρξης και δυναμικής παρουσίας. 

Το γλωσσικό ιδίωμα
Κατά τη διάρκεια των αιώνων στον ελλαδικό χώρο πραγματοποιήθηκαν μετακινήσεις πληθυσμών, οι οποίες είχαν, εκτός των άλλων συνεπειών, σαν αποτέλεσμα τη διαμόρφωση μιας καινούριας γλώσσας. Για την περιοχή της Μάνης μπορούμε να πούμε ότι δεν χρειάστηκαν τέτοιες μετακινήσεις, γιατί ο πληθυσμός υπήρξε μεγαλύτερος από αυτόν που μπορούσε να θρέψει η περιοχή. Υπάρχουν μαρτυρίες για τη συνεχή παρουσία του λαού αυτού και έτσι η γλώσσα του διατηρήθηκε μέχρι τα νεότερα χρόνια και καταδεικνύει την λακωνική καταγωγή του. Σήμερα μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα πως οι κάτοικοι της Μάνης μιλούσαν δωρική διάλεκτο. Γνώρισμα του ιδιώματος του άγονου αυτού τόπου είναι η προφορά του ω ως ου. Το φαινόμενο αυτό είναι σταθερό, όταν το ω είναι ρηματική κατάληξη, π.χ. τρώου αλλά και στη γενική πληθυντικού π.χ. τουν παιδιουνε.

Οι Πύργοι της Μάνης
Οι πύργοι ήταν πολυώροφα, μονοκόμματα, τετράπλευρα οικοδομήματα που δεν είχαν καθόλου παράθυρα ή διέθεταν μόνο πολύ μικρά και σε μεγάλο ύψος. Είχαν τη ζεματίστρα, δηλαδή μια πολεμική κατασκευή στον τοίχο, συνήθως πάνω από την είσοδο, με μια τρύπα από όπου έχυναν καυτό νερό από το εσωτερικό του κτιρίου στους εχθρούς. Διέθεταν πετρομάχους, δηλαδή πέτρινα κουβούκλια με ντουφεκότρυπες και ζεματίστρες, που προεξείχαν στις γωνίες ή στις άλλες πλευρές. Ένα άλλο χαρακτηριστικό σημείο του πύργου ήταν οι ντουφεκότρυπες ή πολεμότρουπες, δηλαδή τρύπες στον τοίχο από όπου σκόπευαν και χτυπούσαν τον εχθρό. Συνήθως, είχαν και μια μικρή υπόγεια ή ισόγεια γιστέρνα. Οι πάτοι επικοινωνούσαν μεταξύ τους με καταπακτές που λέγονταν καταρράχτες. Τέλος, η πόρτα ενός τέτοιου πύργου είναι εξαιρετικά μικρή, έτσι ώστε όποιος μπαίνει να αναγκάζεται να σκύβει πολύ, κι αν είναι ανεπιθύμητος να εξουδετερώνεται εύκολα.
Ο οικογενειακός πύργος είναι για το Μανιάτη η ψυχή, η ζωή, το είναι του, είναι ένας ναός πίστης στους απαράβατους άγραφους νόμους, είναι κάστρο οικογενειακής τιμής. Ο πύργος κάθε οικογένειας είναι δείγμα δύναμης και ανεξαρτησίας, είναι ένας τόπος διαμονής και ασφάλειας, είναι αυστηρά απαραβίαστος χώρος για τους εχθρούς, είναι στήριγμα και χώρος προστασίας για τους φίλους. 


 





greekenglish

 

 

Newsletter

Αφήστε μας το e-mail σας για να σας ενημερώνουμε για προσφορές ξενοδοχείων, ταξιδιωτικών γραφείων καθώς και για εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στη Μάνη